به گزارش اطلاعات آنلاین به نقل از Live Science، دانشمندان با قرار دادن بخش بزرگی از DNA انسان در یک موش آزمایشگاهی، سازوکار یک بیماری نادر را آشکار کردند.
این اختلال لاعلاج که «دیستونی-پارکینسونیسم» وابسته به کروموزوم X (XDP) نامیده میشود، بیشتر مردان فیلیپینی تبار را تحت تأثیر قرار میدهد و منجر به مرگ زودرس میشود. مطالعات جدید روی موشها، جنبههای ناشناخته قبلی از زیستشناسی این بیماری را آشکار کرد که میتواند به راههای جدیدی برای درمان اشاره داشته باشد.
این بیماری مدتهاست که به عنوان یک بیماری نورونی در نظر گرفته میشود، زیرا باعث مرگ نورون در بخشی از مغز میشود که کلید کنترل حرکت است. اما یافتههای جدید، نقش ناشناخته سلولهای پشتیبان نورونها، به نام سلولهای گلیال را برجسته میکند.
«شین لیدلوو»، یکی از محققان این مطالعه و استادیار موسسه علوم اعصاب انتقالی در دانشکده پزشکی گراسمن دانشگاه نیویورک، در مورد یافتههای جدید گفت: «این موضوع قبلاً هرگز در این بیماری توصیف نشده بود. این یافته واقعاً این ایده را که این بیماری در درجه اول بر نورونها تأثیر میگذارد، دگرگون کرد.»
این دو مطالعه که روز پنجشنبه (۱۹ نوامبر) در مجله Cell منتشر شدند، نه تنها اطلاعات جدیدی در مورد این بیماری نادر ارائه میدهند، بلکه یک تکنیک قدرتمند برای تقلید از شرایط انسان در حیوانات آزمایشگاهی را نیز به نمایش میگذارند. این تکنیک که با نام "SwAP-In" شناخته میشود، محققان را قادر میسازد تا با وارد کردن قطعات بزرگی از DNA مصنوعی، بخشهای بزرگی از کد ژنتیکی یک ارگانیسم را بازنویسی کنند. در این مورد، از این رویکرد برای وارد کردن یک ژن انسانی به موشهای آزمایشگاهی استفاده شد.
«جف بوک»، مدیر موسسه ژنتیک سیستمها در دانشکده پزشکی گراسمن دانشگاه نیویورک و از توسعهدهندگان اصلی تکنیک SwAP-In، گفت: «این نوعی روش عمومی است که میتواند برای ساخت موشهای انسانیشده به طور گسترده مورد استفاده قرار گیرد.»
لیدلوو پیشبینی میکند که این روش جدید برای انسانیسازی موشها یا تغییر زیستشناسی آنها برای تطابق بیشتر با انسان، برای مطالعه طیف وسیعی از بیماریها، از بیماریهای رایج مانند آلزایمر گرفته تا بیماریهای «یتیم» مانند XDP که نادر، کمتر مورد تحقیق قرار گرفته و فاقد درمانهای مؤثر هستند، مفید خواهد بود.
یک بیماری چالش برانگیز برای مطالعه
XDP یک بیماری نورودژنراتیو است و بر جسم مخطط تأثیر میگذارد؛ بخشی از مغز که برای حرکت حیاتی است. این بیماری باعث علائمی مانند کندی حرکات، لرزش، سفتی عضلات و انقباضات غیرارادی عضلات میشود.
به طور متوسط، علائم در حدود ۳۹ سالگی ظاهر میشوند و بیماران ۱۳ تا ۱۶ سال پس از بروز علائم خود زنده میمانند. در مراحل پایانی بیماری، مشکلات تنفسی و بلع میتواند منجر به عوارض کشندهای مانند سوء تغذیه، ذاتالریه ناشی از آسپیراسیون و نارسایی تنفسی شود. از نظر تاریخی،XDP همچنین انگ اجتماعی زیادی را به همراه داشته است که به میزان بالای افسردگی و خودکشی در بین مبتلایان به این بیماری کمک کرده است.
لیدلو گفت: "بیماران به نوعی طرد و پنهان میشوند. این امر، در کنار عوامل دیگر، مطالعه XDP را دشوار کرد."
اگرچه XDP به طور کامل شناخته نشده است، اما علت ژنتیکی اصلی آن شناخته شده است. این بیماری ناشی از جهشی در TAF1، ژنی روی کروموزوم X است که به ترجمه توالیهای DNA به پروتئینهای جدید کمک میکند. از آنجا که مردان فقط یک کروموزوم X دارند و بنابراین هیچ نسخه پشتیبان از ژن ندارند؛ این بیماری مردان را بسیار بیشتر از زنان تحت تأثیر قرار میدهد.
این جهش اولین بار در فردی در پانای، جزیرهای در فیلیپین، ظاهر شد. بوک توضیح داد که به دلیل پدیدهای به نام "اثر بنیانگذار"، شیوع آن در بین افراد با اصل و نسب فیلیپینی افزایش یافته است، اما در سایر جمعیتها دیده نمیشود. مطالعات نشان میدهد که حدود ۵.۷ مورد در هر ۱۰۰۰۰۰ نفر در فیلیپین وجود دارد.
نادر بودن XDP و انگ مرتبط با آن، مطالعه این بیماری را دشوار کرده است، اما لایه دیگری از پیچیدگی نیز وجود دارد: جهش در TAF1 در ابتدا توسط یک "ژن جهنده" ایجاد شده است؛ کمی از DNA که موقعیت خود را در ژنوم تغییر داده است. در این مورد، DNA به طور اتفاقی به وسط TAF1 جهش کرده و عملکرد آن را مختل کرده است.
اما ژن جهشی مورد بحث فقط در نخستیسانان یافت میشود. در حالت ایدهآل، اگر میخواستید این بیماری را در موشهای آزمایشگاهی مطالعه کنید، باید آن ژن جهشی را به DNA آنها وارد میکردید و این دقیقاً همان کاری است که محققان در اولین مطالعه از دو مطالعه جدید خود انجام دادند.
رازگشایی از یک بیماری یتیم
با استفاده ازSwAP-In، تیم ۷۸۰۰۰ حرف از کد DNA انسان را به سلولهای بنیادی جنینی موش وارد کرد. این کد شامل بخشی از نسخه انسانی ژن TAF1 و ژن جهشی مربوطه بود که باعث XDP میشود. در هر دو ظرف آزمایشگاهی و موشهای زنده، این وارد کردن ژن باعث ایجاد علائم آشکار XDP شد: سطح پایین پروتئین TAF1، مرگ سلولی و سوراخهایی در مغز، به ویژه در جسم مخطط.
یک تفاوت بزرگ بین موشها و انسانها این است که نسخه موشی XDP بسیار سریع پیشرفت میکند و علائم آن فقط در ۱.۵ ماه ظاهر میشوند؛ در حالی که بیماری انسانی سالها طول میکشد تا خود را نشان دهد. محققان این مطالعه این فرضیه را مطرح کردند که این ممکن است به این دلیل باشد که بدن انسان - حداقل برای مدتی - دارای محافظهایی برای کمک به جبران اثرات ژن جهشی است، در حالی که موشها فاقد این شبکه ایمنی هستند.
این تفاوت در پیشرفت بیماری در واقع یک مزیت بزرگ برای محققان است. از آنجا که این روند بسیار سریع است، انجام آزمایشها روی روشهای درمانی امکانپذیر است. به عنوان مثال، اگر یک داروی آزمایشی با موفقیت با بیماری مبارزه کند، این باید در موشها آشکار باشد که در غیر این صورت بیماری آنها بسیار سریع پیشرفت میکرد.
در دومین مطالعه جدید این تیم، آنها نگاه دقیقتری به موشهای جدید مبتلا به XDP انداختند تا ببینند این اختلال چگونه بر سلولهای مغزی آنها تأثیر میگذارد. از طریق مجموعهای از آزمایشها، آنها متوجه شدند که سلولهای گلیال معروف به الیگودندروسیتها تغییرات چشمگیری را هم در تعداد کلی و هم در فعالیت ژنی خود نشان میدهند.
این سلولها معمولاً یک ماده عایق چربی به نام میلین میسازند که دور سیمهای خروجی نورونها میپیچد تا به آنها در ارسال سیگنال کمک کند. برای دیدن چگونگی عملکرد سلولها در موشهای XDP، محققان از یک رنگ آبی برای برچسبگذاری سلولهای درون بافت مغز موش استفاده کردند.
لیدللو گفت: "جایی که معمولاً این مغز آبی زیبا، پر از لیپید، پر از میلین را میبینید، اساساً یک مغز سفید میبینید که هیچ اثری از این لیپید در آن وجود ندارد. این امر به ویژه در جسم مخطط و قشر جلوی مغز مشهود بود."
آزمایشهای بیشتر نشان داد که این جهش مانع از بلوغ کامل الیگودندروسیتها میشود و این امر میزان میلین ساخته شده در این قسمتهای مغز را کاهش میدهد. محققان این یافتهها را در مغز افراد مبتلا به XDP که پس از مرگ اهدا شده بودند، تأیید کردند.
محققان معتقدند که این از دست دادن گسترده عایق ممکن است نورونها را در معرض مرگ زودرس قرار دهد. به طور خلاصه، این یک بیماری عصبی است که ممکن است ابتدا در خود نورونها آشکار نشود.
این مطالعات در کنار هم، ایدههای متعددی را برای درمان XDP مطرح میکنند. یکی از درمانها میتواند شامل افزایش فعالیت ژن TAF1 برای افزایش سطح پروتئین مرتبط با آن باشد. این ایده در آزمایشهای انجام شده با سلولهای موش در مقاله اول این تیم، نویدبخش بود. مقاله دوم به الیگودندروسیتها به عنوان اهداف بالقوه برای درمانهای آینده و از دست دادن میلین به عنوان یک نشانه اولیه بالقوه از بیماری اشاره میکند که ممکن است برای تشخیص مفید باشد.
لیدلو و بوک تأکید کردند که هنوز چیزهای زیادی برای یادگیری در مورد زیستشناسی XDP و اینکه چه نوع درمانهایی ممکن است محرکهای بیماری را معکوس کند، وجود دارد. اما اکنون، دانشمندان دیگر به یک مدل موش کاملاً جدید دسترسی دارند که میتواند به آنها در حل اسرار باقی مانده این بیماری کمک کند.